علت پایین بودن ام سی اچ سی (mchc) در آزمایش خون
MCHC پایین یعنی غلظت متوسط هموگلوبین در حجم گلبولهای قرمز، از محدوده مرجع آزمایشگاه کمتر گزارش شده است. کمبود آهن و تالاسمی از علتهای مهم الگوی گلبول قرمز کمرنگ هستند، اما از این عدد بهتنهایی نمیتوان علت را تشخیص داد. برای تفسیر، مقدار هموگلوبین یا Hb، اندازه گلبولها یا MCV، سایر اجزای CBC و علائم فرد کنار هم بررسی میشوند. پایین بودن MCHC بهتنهایی مجوز مصرف آهن نیست.
MCHC پایین در آزمایش خون یعنی چه؟
هموگلوبین پروتئین حامل اکسیژن در گلبول قرمز است. MCHC مخفف Mean Corpuscular Hemoglobin Concentration است و «غلظت» آن را در گلبولها نشان میدهد؛ با غلظت هموگلوبین در کل خون تفاوت دارد؛ این تعریف در راهنمای آزمایشگاهی MCHC نیز توضیح داده شده است. در راهنمای کالج سلطنتی پاتولوژیستهای استرالیا و نیوزیلند آمده است:
Arithmetically, MCHC is Hb divided by Hct (or PCV).
ترجمه: از نظر محاسباتی، MCHC برابر است با Hb تقسیم بر Hct یا PCV. منبع: راهنمای MCHC در RCPA.
این محاسبه به واحدهای سازگار نیاز دارد. اگر هماتوکریت بهصورت درصد نوشته شده باشد، نسبت Hb به آن برای گزارش بر حسب گرم در دسیلیتر در ۱۰۰ ضرب میشود. برای خواندن جواب، عدد چاپشده آزمایشگاه را ملاک قرار دهید.
تفاوت MCHC، MCH و MCV
| شاخص | چه چیزی را توصیف میکند؟ | کاربرد هنگام بررسی نتیجه |
|---|---|---|
| MCHC | غلظت متوسط هموگلوبین در گلبولهای قرمز | کمک به ارزیابی کمرنگ بودن گلبولها |
| MCH | مقدار متوسط هموگلوبین در هر گلبول | بررسی مقدار هموگلوبین سلول، در کنار سایر شاخصها |
| MCV | حجم متوسط گلبول قرمز | تفکیک گلبولهای کوچک، معمولی و بزرگ |
| Hb | غلظت هموگلوبین خون | ارزیابی وجود و شدت کمخونی با محدوده مناسب فرد |
برای توضیح جداگانه این دو شاخص، راهنماهای MCH و MCV در RCPA قابل مراجعهاند.
مقدار طبیعی MCHC چقدر است؟
محدوده مرجع روی همان برگه را بخوانید؛ روش آزمایش و جمعیت مرجع میتوانند تفاوت ایجاد کنند. برای مثال آزمایشگاه بیمارستانهای دانشگاهی دورست بازه بزرگسالان را ۳۱۵ تا ۳۴۵ گرم در لیتر اعلام میکند. این مثال معادل ۳۱٫۵ تا ۳۴٫۵ گرم در دسیلیتر است و نباید جایگزین بازه چاپشده در جواب شما شود. علامت L یعنی نتیجه زیر حد مرجع آن آزمایشگاه است، نه نام یک بیماری.
علتهای مهم پایین بودن MCHC
کمبود آهن و خونریزی مزمن
آهن برای ساخت هموگلوبین لازم است. کمبود آن ممکن است پیش از افت واضح Hb شروع شود. قاعدگی سنگین، خونریزی گوارشی، افزایش نیاز در رشد یا بارداری و اختلال جذب مانند سلیاک از علتهای قابل بررسیاند. بنابراین پیدا کردن علت کمبود به اندازه جبران آن اهمیت دارد. توضیح این ارتباط در راهنمای کمبود آهن RCPA آمده است.
تالاسمی و اختلالات ساخت هموگلوبین
تالاسمی یک اختلال ارثی مرتبط با هموگلوبین است. ناقلان ممکن است گلبولهای کوچک و کمخونی خفیف داشته باشند، بدون اینکه مشکل اصلی آنان کمبود آهن باشد. سابقه خانوادگی و نتایج قدیمی به تصمیم پزشک برای بررسی هموگلوبین کمک میکند. نتیجه پایین MCHC بهتنهایی ناقل بودن را اثبات نمیکند. توضیحات NHS درباره تالاسمی تفاوت حالت ناقل با انواع شدید را شرح میدهد.
التهاب و علتهای کمتر شایع
در برخی بیماریهای التهابی، آهن موجود بهخوبی در دسترس خونسازی قرار نمیگیرد. الگوی آزمایش با کمبود ساده آهن یکسان نیست و ممکن است هر دو مشکل همزمان وجود داشته باشند. کمخونی سیدروبلاستیک و تماس با سرب نیز از علتهای کمتر شایع الگوی گلبول کوچک و کمرنگاند؛ بررسی آنها به شرححال و یافتههای دیگر بستگی دارد. فهرست افتراقها در راهنمای کمخونی RCPA آمده است.
آیا کمبود B12 یا فولات علت معمول MCHC پایین است؟
کمبود B12 یا فولات معمولاً در بررسی کمخونی با گلبولهای بزرگ مطرح میشود. نمیتوان هر MCHC پایین را به این ویتامینها نسبت داد یا برای همه مکمل تجویز کرد. وجود همزمان چند کمبود میتواند الگوی آزمایش را پیچیده کند. پزشک بر اساس CBC، اسمیر خون، تغذیه و علائم، درباره آزمایش تکمیلی تصمیم میگیرد؛ منبع: کمخونی مگالوبلاستیک در RCPA.
چه آزمایشهایی علت را روشن میکنند؟
ابتدا CBC کامل و در صورت نیاز اسمیر خون بررسی میشود. فریتین برای ارزیابی ذخایر آهن اهمیت دارد؛ بااینحال در التهاب میتواند طبیعی یا بالا باشد و کمبود آهن را پنهان کند. در چنین شرایطی، اشباع ترانسفرین و نشانگرهای التهاب ممکن است به تفسیر کمک کنند.
Serum iron levels should not be used to diagnose iron deficiency.
ترجمه: نباید از سطح آهن سرم برای تشخیص کمبود آهن استفاده کرد. منبع: راهنمای تشخیص کمخونی فقر آهن، صلیب سرخ استرالیا.
منظور این است که عدد آهن سرم بهتنهایی معیار مطمئنی برای ذخایر آهن نیست؛ مقدار آن تحت تأثیر دریافت اخیر آهن قرار میگیرد. برای ویزیت، جواب کامل و آزمایشهای قبلی را همراه ببرید، نه فقط عکس یک سطر MCHC.
چه زمانی پیگیری ضروری است؟
کمخونی فقر آهن خفیف ممکن است علامتی نداشته باشد؛ موارد شدیدتر میتوانند با خستگی، رنگپریدگی، سرگیجه یا تنگی نفس همراه شوند. درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا خونریزی قابلتوجه نیازمند ارزیابی فوری است؛ منتظر اصلاح عدد آزمایش نمانید. پایین بودن جزئی MCHC بدون این علائم، بهتنهایی اثبات نارسایی قلبی یا وضعیت اورژانسی نیست. منبع: کمخونی فقر آهن، مؤسسه ملی قلب، ریه و خون آمریکا.
برای بالا بردن MCHC چه باید کرد؟
هدف درمان، برطرف کردن علت و بهبود خونسازی است. اگر کمبود آهن تأیید شود، آهن خوراکی برای بسیاری از بیماران انتخاب اولیه است؛ نوع، مقدار و زمان پیگیری را پزشک تعیین میکند. آهن تزریقی برای شرایط مشخص مانند عدم تحمل یا ناکارآمدی درمان خوراکی مطرح میشود. مصرف خودسرانه مکمل، پیش از روشن شدن علت، راه مناسبی برای درمان این عدد نیست.
تغذیه دارای منابع آهن مفید است، اما برای درمان کمخونی فقر آهنِ تثبیتشده معمولاً بهتنهایی کافی نیست. تهوع، یبوست یا درد شکم ناشی از مکمل را با پزشک مطرح کنید؛ امکان اصلاح برنامه درمان وجود دارد. چای، کلسیم و بعضی داروها بر جذب آهن اثر میگذارند؛ فاصله مصرف را از داروساز بپرسید. منبع: درمان فقر آهن در Lifeblood.
همزمان باید علت کمبود مشخص شود. در مردان و زنان پس از یائسگی با فقر آهن تأییدشده، بررسی خونریزی گوارشی اهمیت ویژه دارد؛ در زنان جوان، قاعدگی و بارداری نیز در تصمیمگیری نقش دارند. نوع بررسی برای همه یکسان نیست. منبع: بررسی علت زمینهای فقر آهن.
پرسشهای متداول
آیا MCHC پایین حتماً یعنی کمخونی دارم؟
خیر. وجود کمخونی عمدتاً با Hb و محدوده متناسب با فرد ارزیابی میشود؛ MCHC بیشتر به توصیف گلبولها کمک میکند.
اگر فریتین طبیعی باشد، کمبود آهن رد میشود؟
همیشه نه؛ التهاب میتواند فریتین را بالا ببرد. پزشک سایر یافتهها را هم بررسی میکند.
آیا تالاسمی مینور با قرص آهن اصلاح میشود؟
حالت ناقل تالاسمی با فقر آهن یکسان نیست. آهن فقط در صورت وجود کمبود همراه و تجویز مناسب مطرح میشود.
چه زمانی آزمایش را تکرار کنم؟
فاصله تکرار به علت احتمالی، مقدار Hb، علائم و درمان بستگی دارد. یک زمان ثابت برای همه وجود ندارد؛ برنامه پیگیری را هنگام ویزیت مشخص کنید.