تولید میکروکریستالین وکس
میکروکریستالین وکس (Microcrystalline Wax) میکروکریستالین وکس (Microcrystalline Wax) یک نوع وکس (موم) است که از نفت خام به دست می آید (لینک منبع) و در صنایع مختلف مانند شمعسازی، بستهبندی، داروسازی، لوازم آرایشی و صنایع غذایی (بهعنوان افزودنی E905) کاربرد گسترده دارد.
تفاوت اصلی آن با پارافین وکس در ساختار بلوری ریزتر، انعطافپذیری بیشتر و ویسکوزیته بالاتر است. اما سؤال مهم این است که میکروکریستالین وکس چگونه تولید میشود؟
مراحل تولید میکروکریستالین وکس
۱) استخراج از نفت خام
-
نفت خام پس از ورود به واحد پالایشگاهی تحت فرآیند تقطیر جزء به جزء (Fractional Distillation) قرار میگیرد.
-
در این مرحله برشهای سبکتر (گازها، بنزین، نفت سفید) جدا میشوند و برشهای سنگین باقی میمانند.
-
میکروکریستالین وکس در بخش باقیماندههای سنگین (Residues) یافت میشود.
۲) روغنزدایی (De-oiling / Solvent Dewaxing)
-
باقیماندههای نفتی حاوی مقادیر زیادی روغن هستند.
-
برای جداسازی روغن از واکس، از حلالهایی مثل متیلاتیلکتون (MEK) یا تولوئن استفاده میشود.
-
در این فرآیند، کریستالهای واکس تهنشین شده و روغن جدا میگردد.
۳) جداسازی میکروکریستالین وکس
-
بسته به اندازه بلورها، دو نوع واکس جدا میشود:
-
پارافین وکس: با بلورهای درشتتر
-
میکروکریستالین وکس: با بلورهای ریزتر و شاخهای
-
۴) تصفیه و سفیدسازی (Refining & Bleaching)
-
واکس خام حاوی ناخالصیها و رنگ است.
-
با تصفیه با خاک رنگبر، هیدروژناسیون و فیلتراسیون، رنگ زرد یا قهوهای حذف و واکس سفید و خالص تولید میشود.
۵) بستهبندی و گریدبندی
-
محصول نهایی بسته به نقطه ذوب، درصد روغن، ویسکوزیته و سختی به گریدهای مختلف تقسیم میشود.
-
هر گرید برای صنعت خاصی مناسب است (مثلاً گرید دارویی، گرید غذایی، گرید صنعتی).
جدول مراحل تولید و ویژگیها
| مرحله | توضیحات | هدف نهایی |
|---|---|---|
| تقطیر نفت خام | جداسازی برشهای سبک و سنگین | استخراج برشهای واکسی |
| روغنزدایی | استفاده از حلال (MEK، تولوئن) | حذف روغن اضافی |
| جداسازی واکسها | تفکیک پارافین و میکروکریستالین | دستیابی به کریستالهای ریزتر |
| تصفیه و سفیدسازی | هیدروژناسیون و فیلتراسیون | افزایش خلوص و پایداری |
| گریدبندی | دستهبندی بر اساس نقطه ذوب و ویسکوزیته | تعیین کاربرد صنعتی |
مثال کاربردی از تولید
-
در یک پالایشگاه ایران، از واحد Solvent Dewaxing برای تولید همزمان پارافین جامد و میکروکریستالین وکس استفاده میشود.
-
پارافین به صنایع شمعسازی و بستهبندی فروخته میشود.
-
میکروکریستالین پس از سفیدسازی به داروسازی برای تولید پماد و کرم ارسال میشود.
پرسشهای متداول (FAQ)
۱) آیا میکروکریستالین وکس مستقیماً از نفت خام به دست میآید؟
خیر. ابتدا نفت خام تقطیر میشود، سپس در فرآیند روغنزدایی و تصفیه، میکروکریستالین وکس از برشهای سنگین جدا و خالصسازی میشود.
۲) چه تفاوتی بین میکروکریستالین وکس تولید ایران و خارجی وجود دارد؟
تفاوت اصلی در کیفیت پالایش و درصد روغن باقیمانده است. نمونههای اروپایی و آمریکایی معمولاً خلوص بالاتر و پایداری رنگ بیشتری دارند.
۳) آیا میکروکریستالین وکس در صنایع غذایی ایمن است؟
بله. در اتحادیه اروپا و FDA آمریکا، بهعنوان افزودنی مجاز (E905) برای پوششدهی سطح برخی مواد غذایی تأیید شده است.
۴) چه صنایعی بیشترین مصرفکننده میکروکریستالین وکس هستند؟
-
شمعسازی (افزودنی اصلاحکننده)
-
صنایع دارویی و آرایشی (کرم، پماد، رژ لب)
-
صنایع غذایی (پوشش آبنبات و آدامس)
-
بستهبندی و پوششهای ضدآب
نقلقولهای معتبر انگلیسی
-
تعریف و منشاء
“Microcrystalline wax is a refined mixture of solid, saturated hydrocarbons, mainly branched paraffin, obtained from petroleum.”
ترجمه: «میکروکریستالین وکس مخلوطی تصفیهشده از هیدروکربنهای جامد و اشباع، عمدتاً پارافینهای شاخهدار است که از نفت بهدست میآید.»
منبع: FAO – JECFA
-
تفاوت با پارافین
“Microcrystalline waxes differ from paraffin waxes in having higher melting points and viscosities and much finer crystalline structures.”
ترجمه: «میکروکریستالین وکسها از نظر نقطه ذوب بالاتر، ویسکوزیته بیشتر و ساختار بلوری بسیار ریزتر با پارافین تفاوت دارند.»
منبع: Merriam-Webster
-
روش تولید و فرآیند روغنزدایی
“Microcrystalline wax is separated from petroleum residues by solvent dewaxing processes, which remove oil and yield the wax fractions.”
ترجمه: «میکروکریستالین وکس از باقیماندههای نفتی توسط فرآیند روغنزدایی با حلال جدا میشود، که در آن روغن حذف و بخشهای واکسی به دست میآیند.»
منبع: ScienceDirect – Petroleum Waxes
-
کاربرد غذایی و دارویی
“Microcrystalline wax (E905) is authorised in the EU as a surface treatment agent for confectionery, chewing gum and certain food supplements.”
ترجمه: «میکروکریستالین وکس (E905) در اتحادیه اروپا بهعنوان عامل پوشش سطح برای آبنبات، آدامس و برخی مکملهای غذایی مجاز است.»
منبع: EFSA Journal
جمعبندی
-
میکروکریستالین وکس محصول پالایش نفت است که طی فرآیند روغنزدایی، تصفیه و سفیدسازی بهدست میآید.
-
نسبت به پارافین وکس دارای نقطه ذوب بالاتر، بلورهای ریزتر و انعطافپذیری بیشتر است.
-
کاربرد آن از صنایع شمعسازی تا داروسازی و غذایی گسترده است.
👉 بهطور خلاصه، تولید میکروکریستالین وکس یک فرآیند پالایشی پیچیده است که هدف آن حذف روغن، بهبود خلوص و تولید مادهای با خواص ویژه برای صنایع حساس میباشد.
