معنی sg در آزمایش ادرار
SG در آزمایش ادرار مخفف Specific Gravity و به معنی وزن مخصوص یا چگالی نسبی ادرار است. این عدد، چگالی نمونه را در مقایسه با آب نشان میدهد و برای برآورد رقیق یا غلیظ بودن ادرار به کار میرود. SG بهتنهایی تشخیص دیابت، عفونت یا نارسایی کلیه نیست؛ مقدار آب مصرفی، ترکیبات ادرار، روش آزمایش و علائم فرد بر تفسیر آن اثر میگذارند.
عبارتهای «اسپسیفیک گراویتی»، «وزن مخصوص ادرار» و SG معمولاً به همین شاخص اشاره دارند. این اصطلاح به معنی «خصوصیت خاص گاز» نیست و نباید آن را نام یک آزمایش عمومی قند یا چربی خون دانست.
مقدار طبیعی SG چقدر است؟
MedlinePlus محدوده معمول 1.005 تا 1.030 را ذکر میکند، اما محدوده مرجع میتواند میان آزمایشگاهها تفاوت داشته باشد. نخست، عدد خود را با محدوده چاپشده در همان برگه مقایسه کنید؛ سپس شرایط نمونهگیری و علت درخواست آزمایش را در نظر بگیرید.
| الگوی نتیجه | برداشت اولیه | چیزی که ثابت نمیکند |
|---|---|---|
| نزدیک انتهای پایین محدوده | نمونه نسبتاً رقیقتر است. | بهتنهایی نشانه نارسایی کلیه نیست. |
| نزدیک انتهای بالای محدوده | نمونه نسبتاً غلیظتر است. | کمآبی را بدون توجه به شرایط قطعی نمیکند. |
| پایینتر یا بالاتر از محدوده همان آزمایشگاه | نیازمند تفسیر با مصرف مایعات، علائم و سایر نتایج است. | نام یا شدت یک بیماری را مشخص نمیکند. |
| اختلاف میان دو نمونه در زمانهای مختلف | ممکن است با تغییر مصرف و دفع آب ارتباط داشته باشد. | الزاماً به معنی خراب شدن یا بهتر شدن کلیه نیست. |
اعدادی مثل 1.010 یا 1.025 را نباید جدا از موقعیت تفسیر کرد. یک نمونه رقیق پس از نوشیدن مایعات زیاد، با ادرار رقیق مداوم در فردی با تشنگی و دفع حجم زیاد، معنای یکسانی ندارد.
چرا وزن مخصوص ادرار بالا میرود؟
از دست دادن آب با اسهال، استفراغ یا تعریق میتواند ادرار را غلیظ کند. وجود گلوکز در ادرار نیز از علتهای افزایش وزن مخصوص است. بنابراین «SG بالا مساوی کمآبی» توضیح کاملی نیست.
در برخی اختلالات تنظیم آب بدن یا بیماریهای قلبی و کلیوی نیز نتیجه تغییر میکند. تصمیم درباره علت، با ارزیابی وضعیت فرد گرفته میشود؛ از یک عدد نمیتوان برای خود تشخیص قطعی ساخت. منبع: MedlinePlus، آزمون تغلیظ ادرار.
پروتئین، گلوکز و مواد حاجب تصویربرداری میتوانند نتیجه اندازهگیری با رفراکتومتر را تحت تأثیر قرار دهند. اگر اخیراً ماده حاجب تزریقی دریافت کردهاید، آن را به پزشک و آزمایشگاه بگویید؛ در این شرایط ممکن است آزمون دیگری برای بررسی غلظت مناسبتر باشد. منبع: راهنمای آزمایشگاهی Mayo Clinic برای وزن مخصوص ادرار.
چرا SG پایین میآید؟
نوشیدن مایعات زیاد یکی از علتهای ادرار رقیق است. علت دیگر میتواند اختلال توانایی کلیه در تغلیظ ادرار یا مشکلی در تنظیم هورمونی آب بدن باشد. برای بررسی، پزشک به حجم ادرار، تشنگی، داروها و آزمایشهای خون و ادرار توجه میکند.
اگر ادرار بسیار رقیق، دفع حجم زیاد و تشنگی مداوم دارید، صرفاً برای بالا بردن SG مصرف آب را محدود نکنید. در بعضی بیماریها این کار میتواند کمآبی را بدتر کند؛ بررسی علت مهمتر از رساندن برگه به یک عدد دلخواه است.
تفاوت دیابت قندی و دیابت بیمزه در این آزمایش
Diabetes insipidus is not the same as diabetes mellitus.
ترجمه: «دیابت بیمزه با دیابت قندی یکسان نیست.» منبع: NIDDK، دیابت بیمزه.
در دیابت قندی، مشکل اصلی بالا بودن گلوکز خون است و دفع گلوکز میتواند بر وزن مخصوص ادرار اثر بگذارد. در دیابت بیمزه، اختلال نگهداری آب باعث دفع مقدار زیادی ادرار رقیق میشود؛ این نام به معنی بالا بودن قند نیست.
هر دو وضعیت میتوانند تشنگی و افزایش ادرار ایجاد کنند، اما تشخیص و درمانشان متفاوت است. SG پایین یا بالا بهتنهایی هیچکدام را ثابت نمیکند. برای بررسی این علامتها، آزمایشهای تکمیلی بر اساس معاینه انتخاب میشوند.
SG چه تفاوتی با اسمولالیته دارد؟
وزن مخصوص از تعداد و جرم مواد حلشده تأثیر میگیرد؛ اسمولالیته بیشتر به تعداد ذرات در مقدار مشخصی آب مربوط است. به همین دلیل، دو نمونه با ترکیبات متفاوت الزاماً رابطه یکسانی بین این دو شاخص ندارند.
در یک پژوهش آزمایشگاهی روی ۱۷۲۵ نمونه، روشهای نواری و رفراکتومتری کاملاً قابل جایگزینی نبودند. نتیجه عملی این است که تفاوت روش اندازهگیری را هنگام مقایسه برگهها نادیده نگیریم. منبع: پژوهش اندازهگیری چگالی نسبی ادرار با رفراکتومتر و نوار.
طبق راهنمای آزمایشگاهی بیمارستانهای گلاسترشر، اسمولالیته در بررسی بعضی اختلالات سدیم و عملکرد هورمون ضدادراری کاربرد دارد و گاهی نمونه خون و ادرار همزمان بررسی میشوند. این آزمایش برای همه نتایج SG لازم نیست.
آیا SG سلامت کلیه را کامل نشان میدهد؟
Chronic kidney disease (CKD) can be diagnosed with blood and urine tests.
ترجمه: «بیماری مزمن کلیه را میتوان با آزمایشهای خون و ادرار تشخیص داد.» منبع: NHS، تشخیص بیماری مزمن کلیه.
ارزیابی کلیه ممکن است شامل کراتینین خون و eGFR، نسبت آلبومین به کراتینین ادرار و بررسی خون یا پروتئین ادرار باشد. طبیعی بودن SG جای این بررسیها را نمیگیرد و پایین بودن آن هم بهتنهایی به معنی نارسایی کلیه نیست.
اگر بیماری کلیوی، فشار خون یا دیابت دارید، برنامه پیگیری تجویزشده را فقط به دلیل طبیعی بودن این یک شاخص کنار نگذارید.
پیش از آزمایش چه کار کنیم؟
- دستور همان آزمایشگاه را درباره زمان نمونهگیری و مصرف مایعات اجرا کنید.
- برای «بهتر شدن عدد»، عمداً آب بسیار زیاد ننوشید یا خود را تشنه نگه ندارید.
- فهرست داروها و مکملها و سابقه دریافت ماده حاجب را اعلام کنید.
- داروی تجویزشده را بدون هماهنگی قطع نکنید.
آزمون محرومیت از آب با آزمایش معمول ادرار فرق دارد و برای بررسی بعضی علتهای پرادراری، تحت برنامه پزشکی انجام میشود. در این آزمون، حجم ادرار و وضعیت خون و بدن پایش میشود؛ آن را در خانه شبیهسازی نکنید. منبع: NHS، بررسی دیابت بیمزه.
چه علائمی نیازمند مراجعه سریعاند؟
کاهش واضح ادرار، سرگیجه مداوم هنگام ایستادن، تپش قلب یا تنفس سریع همراه نشانههای کمآبی، نیازمند بررسی سریع است. گیجی، دشواری بیدار شدن یا مشکل تنفس میتواند وضعیت اورژانسی باشد؛ برای تکرار SG صبر نکنید. منبع: NHS، کمآبی بدن.
در صورت تشنگی و ادرار زیادِ مداوم نیز مراجعه کنید، حتی اگر فقط SG خارج از محدوده باشد. اگر پزشک به علت بیماری قلبی محدودیت مایعات تعیین کرده، مقدار آب را خودسرانه افزایش ندهید. منبع: بنیاد قلب بریتانیا، کمآبی و مصرف مایعات.
پرسشهای متداول
SG پایینتر همیشه بهتر است؟
خیر. هدف، رقیقترین ادرار ممکن نیست؛ غلظت باید با وضعیت آب بدن و شرایط پزشکی تناسب داشته باشد.
آیا SG بالا یعنی عفونت ادراری؟
خیر. این شاخص بهتنهایی وجود باکتری یا عفونت را نشان نمیدهد؛ علائم و سایر یافتههای آزمایش اهمیت دارند.
آیا باید SG را با مصرف بیشتر آب درمان کرد؟
درمان به علت وابسته است. اصلاح کمآبی با بررسی اختلال هورمونی، دفع قند یا اثر ماده حاجب یکسان نیست.
اگر روی برگه فقط SG نوشته شده باشد چه کنیم؟
نوع نمونه و نام کامل آزمون را بررسی کنید. این توضیحات مربوط به SG ادرار است؛ برای برگهای با نوع نمونه دیگر، از آزمایشگاه درباره نام آزمون سؤال کنید.