نظریه سیستمی خانواده و رویکردهای سیستمی
جهت رزرو وقت مشاوره با شماره زیر از طریق تماس یا واتساپ باما در ارتباط باشید
09367245508
نظریه سیستمی خانواده یکی از رویکردهای مهم در روانشناسی و خانوادهدرمانی است که خانواده را یک سیستم بههمپیوسته میداند. بر اساس این دیدگاه، رفتار، احساسات و مشکلات هر عضو خانواده میتواند بر سایر اعضا تأثیر بگذارد و در مقابل، از روابط و الگوهای ارتباطی خانواده تأثیر بپذیرد. نظریههای سیستمی خانواده بهجای بررسی جداگانه افراد، بر تعاملات متقابل، ساختار خانواده، پویایی روابط و فرایندهای ارتباطی تمرکز میکنند. این رویکردها در مشاوره خانوادگی، رواندرمانی و شناسایی الگوهای ناسالم ارتباطی کاربرد دارند.
نظریه سیستمی خانواده چیست؟
نظریه سیستمی خانواده رویکردی در روانشناسی است که خانواده را فراتر از مجموعهای از افراد مستقل بررسی میکند. در این دیدگاه، خانواده یک سیستم پویا محسوب میشود که اعضای آن از طریق روابط عاطفی، رفتارها، نقشها و ارتباطات روزمره به یکدیگر پیوند دارند.
مفهوم اصلی نظریه سیستمی خانواده این است که برای شناخت رفتار یا مشکلات یکی از اعضا، توجه به روابط او با سایر اعضای خانواده نیز اهمیت دارد. برای مثال، تغییر رفتار یکی از اعضا ممکن است بر واکنشهای عاطفی و رفتاری دیگران تأثیر بگذارد و در ادامه، شیوه تعامل اعضای خانواده را تغییر دهد.
در این رویکرد، مشکلات فردی صرفاً به ویژگیهای شخصیتی یا رفتارهای یک نفر محدود نمیشوند؛ بلکه الگوهای ارتباطی و شرایط خانوادگی نیز در بررسی آنها مورد توجه قرار میگیرند. البته این موضوع به معنای نادیدهگرفتن ویژگیها و نیازهای فردی نیست، بلکه هدف، دستیابی به درکی جامعتر از مسئله است.
خانواده بهعنوان یک سیستم چگونه عمل میکند؟
در یک سیستم خانوادگی، هر عضو نقش مشخصی در روابط و تعاملات دارد. رفتارهای اعضا مستقل از یکدیگر شکل نمیگیرند و ممکن است واکنشهای متقابلی ایجاد کنند. بنابراین، تغییر در وضعیت عاطفی، ارتباطی یا رفتاری یک نفر میتواند بر فضای کلی خانواده اثر بگذارد.
برای نمونه، زمانی که میان دو عضو خانواده اختلافی ایجاد میشود، سایر اعضا نیز ممکن است به شیوههای مختلف به این اختلاف واکنش نشان دهند. بعضی افراد برای کاهش تنش تلاش میکنند و برخی دیگر ممکن است از گفتوگو فاصله بگیرند. بررسی مجموعه این واکنشها به شناخت بهتر الگوهای ارتباطی خانواده کمک میکند.
از دیدگاه سیستمی، شناخت مسئله تنها با بررسی رفتار یک عضو کامل نمیشود؛ بلکه لازم است نحوه شکلگیری، تداوم و تغییر تعاملات میان اعضای خانواده نیز بررسی شود.
تاریخچه نظریه سیستمی خانواده
شکلگیری نظریه سیستمی خانواده به دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی بازمیگردد. در این دوران، توجه روانشناسان و مشاوران به روابط خانوادگی و تأثیر متقابل اعضای خانواده افزایش یافت. بهتدریج، دیدگاهی گسترش پیدا کرد که خانواده را یک سیستم پیچیده و مرتبط با رفتارهای فردی در نظر میگرفت.
یکی از چهرههای مهم در توسعه این حوزه، موری بوئن بود. او مدلی از خانواده را بر اساس تفکر سیستمی ارائه کرد و بر نقش روابط و الگوهای ارتباطی خانوادگی در شناخت مسائل فردی تأکید داشت.
در دیدگاه بوئن، مشکلات فردی را میتوان در ارتباط با روابط خانوادگی و تعاملات میان اعضا نیز بررسی کرد. این نگاه به گسترش شیوههایی کمک کرد که بهجای تمرکز انحصاری بر یک فرد، روابط و شرایط کلی خانواده را نیز وارد فرایند بررسی و درمان میکنند.
نظریه های سیستمی خانواده و رویکردهای اصلی آنها
اصطلاح نظریه های سیستمی خانواده به مجموعهای از دیدگاهها و رویکردهای روانشناختی اشاره دارد که در یک اصل مشترک هستند: خانواده سیستمی متشکل از اعضا و روابط متقابل آنهاست. بااینحال، این رویکردها ممکن است از زاویههای متفاوتی به ساختار خانواده، روابط عاطفی و فرایندهای ارتباطی نگاه کنند.
در منابع مرتبط با این موضوع، از رویکردهایی مانند نظریه خانواده چندنسلی، نظریه سیستمهای اجتماعی و خانوادهدرمانی در بستر خانوادگی نام برده میشود. هرکدام از این دیدگاهها میتوانند جنبههایی از روابط و شرایط خانواده را برای تحلیل مسائل روانشناختی برجسته کنند.
۱. رویکرد خانواده چندنسلی
در رویکرد چندنسلی، بررسی روابط خانوادگی تنها به اعضای حاضر در یک خانواده محدود نمیشود. این دیدگاه به ارتباط میان نسلها و نقش روابط خانوادگی در شناخت مسائل افراد توجه دارد.
مدل سیستمی موری بوئن از رویکردهای شناختهشده مرتبط با نگاه چندنسلی به خانواده است. در این مدل، روابط خانوادگی و الگوهای ارتباطی اهمیت ویژهای دارند و بررسی آنها میتواند به شناخت بهتر مشکلات فردی و خانوادگی کمک کند.
۲. رویکرد سیستمهای اجتماعی
در رویکرد سیستمهای اجتماعی، خانواده علاوه بر روابط داخلی، در ارتباط با محیط اجتماعی خود بررسی میشود. شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی میتوانند بر روابط اعضای خانواده، شیوه تعامل آنها و چگونگی مواجهه با مشکلات تأثیر بگذارند.
از این منظر، شناخت روابط خانوادگی بدون توجه به شرایط زندگی اعضا ممکن است تصویری ناقص ارائه دهد. به همین دلیل، بررسی زمینههای اجتماعی و فرهنگی یکی از جنبههای مهم تحلیل سیستمی خانواده محسوب میشود.
۳. بررسی خانواده در بستر درمانی
در برخی شیوههای درمانی مبتنی بر دیدگاه سیستمی، اعضای خانواده در جلسات مشترک حضور پیدا میکنند تا درباره احساسات، نگرانیها و مشکلات ارتباطی خود گفتوگو کنند.
در چنین شرایطی، درمانگر میتواند نحوه ارتباط اعضا، واکنشهای عاطفی و الگوهای رفتاری آنها را بررسی کند. هدف این فرایند، شناسایی تعاملاتی است که ممکن است به تداوم مشکلات خانوادگی کمک کنند.
این شیوه بررسی میتواند فرصت مناسبی برای شناخت بهتر دیدگاههای متفاوت اعضای خانواده و یافتن راهکارهایی برای بهبود ارتباطات فراهم کند.
اصول و ویژگیهای نظریههای سیستمی خانواده
با وجود تفاوت میان رویکردهای مختلف، نظریههای سیستمی خانواده در چند ویژگی اساسی اشتراک دارند. شناخت این ویژگیها به درک بهتر منطق خانوادهدرمانی سیستمی کمک میکند.
- سیستممحوری: خانواده بهعنوان یک کل مرتبط بررسی میشود و تنها بر ویژگیهای جداگانه افراد تمرکز نمیشود.
- روابط متقابل: رفتار و واکنش هر عضو میتواند بر رفتار و احساسات سایر اعضا تأثیر بگذارد.
- توجه به فرایندهای ارتباطی: الگوهای گفتوگو، تعاملات روزمره و شیوههای واکنش به اختلافات بررسی میشوند.
- تحلیل ساختار خانواده: نقش اعضا و نحوه ارتباط آنها در ساختار کلی خانواده اهمیت دارد.
- پویایی و تغییرپذیری: روابط خانوادگی ثابت نیستند و ممکن است در طول زمان تغییر کنند.
- بررسی روابط عاطفی: احساسات، نگرانیها و واکنشهای هیجانی اعضای خانواده بخشی از تحلیل سیستمی هستند.
- توجه به زمینه زندگی: شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی خانواده در شناخت مسائل آن مورد توجه قرار میگیرند.
جدول ویژگیهای نظریه سیستمی خانواده
| ویژگی | توضیح | اهمیت در بررسی خانواده |
|---|---|---|
| نگاه کلنگر | خانواده بهعنوان یک سیستم بههمپیوسته بررسی میشود. | کمک به شناخت ارتباط میان مشکلات فردی و روابط خانوادگی |
| تعاملات متقابل | اعضا از رفتار و واکنشهای یکدیگر تأثیر میپذیرند. | شناسایی الگوهای ارتباطی مؤثر بر روابط |
| ساختار خانوادگی | نقشها و شیوه ارتباط اعضا بررسی میشوند. | شناخت بهتر پویاییهای درون خانواده |
| روابط عاطفی | احساسات و واکنشهای هیجانی اعضا مورد توجه قرار میگیرند. | درک بهتر نگرانیها و تنشهای ارتباطی |
| پویایی خانواده | خانواده در طول زمان تغییر میکند. | بررسی شیوه سازگاری اعضا با تغییرات |
| زمینه اجتماعی و فرهنگی | شرایط زندگی خانواده در تحلیل مسائل لحاظ میشود. | توجه به تفاوتها و نیازهای خاص خانوادهها |
کاربردهای نظریه سیستمی خانواده در روانشناسی و مشاوره
نظریه سیستمی خانواده در حوزههای مختلف روانشناسی، از جمله مشاوره خانوادگی، رواندرمانی فردی و برخی درمانهای گروهی کاربرد دارد. این رویکرد به درمانگران کمک میکند تا مسائل روانشناختی را در ارتباط با شرایط خانوادگی و روابط میان اعضا بررسی کنند.
مشاوره خانوادگی و بهبود روابط
یکی از کاربردهای اصلی دیدگاه سیستمی، مشاوره خانوادگی است. در این فرایند، اعضای خانواده میتوانند درباره اختلافات، نگرانیها و مشکلات ارتباطی خود گفتوگو کنند.
مشاور با بررسی الگوهای رفتاری و ارتباطی، تلاش میکند تعاملاتی را شناسایی کند که به شکلگیری یا تداوم اختلافات کمک میکنند. سپس میتوان راهکارهایی متناسب با شرایط خانواده برای بهبود ارتباطات و مدیریت مشکلات بررسی کرد.
بررسی مشکلات روانشناختی مانند اضطراب و افسردگی
روابط خانوادگی ممکن است بر تجربه مشکلات روانشناختی مانند اضطراب و افسردگی تأثیر بگذارند. در رویکرد سیستمی، درمانگر در کنار بررسی وضعیت فرد، به روابط خانوادگی و شرایط ارتباطی او نیز توجه میکند.
این رویکرد به معنای آن نیست که تمامی مشکلات روانشناختی ناشی از خانواده هستند. بلکه روابط خانوادگی یکی از جنبههایی محسوب میشوند که میتوانند در شناخت بهتر شرایط فرد مورد بررسی قرار گیرند.
شناسایی و پیشگیری از بحرانهای خانوادگی
شناخت الگوهای ارتباطی ناسالم میتواند به خانوادهها کمک کند تا اختلافات و تنشهای خود را بهتر مدیریت کنند. در این زمینه، آموزش مهارتهای گفتوگو و حل مسئله از کاربردهای مهم رویکرد سیستمی است.
زمانی که اعضا بتوانند احساسات و نگرانیهای خود را روشنتر بیان کنند و واکنشهای یکدیگر را بهتر بشناسند، امکان بررسی سازندهتر اختلافات فراهم میشود. چنین فرایندی میتواند به کاهش برخی تنشها و پیشگیری از تشدید مشکلات ارتباطی کمک کند.
تحلیل پویاییها و الگوهای رفتاری خانواده
تحلیل پویاییهای خانوادگی به معنای بررسی نحوه تعامل اعضا، نقشهای آنها و واکنشهایی است که در موقعیتهای مختلف نشان میدهند. این بررسی میتواند شامل شیوه برخورد با اختلافات، بیان احساسات و واکنش به تغییرات باشد.
شناخت این الگوها در شناسایی مشکلات و انتخاب راهکارهای مفید برای بهبود روابط خانوادگی اهمیت دارد.
آموزش مهارتهای ارتباطی
آموزش مهارتهای ارتباطی بخش دیگری از کاربردهای نظریه سیستمی است. در این آموزشها، اعضای خانواده میتوانند شیوه بیان احساسات، گفتوگو درباره اختلافات و مشارکت در حل مشکلات را تمرین کنند.
توجه به ارتباطات متقابل باعث میشود تمرکز آموزش صرفاً بر تغییر رفتار یک فرد نباشد، بلکه نحوه تعامل اعضا با یکدیگر نیز بررسی شود.
رزرو وقـت مشـاوره
جهت رزرو وقت مشاوره با شماره زیر از طریق تماس یا واتساپ باما در ارتباط باشید
09367245508
روشهای مورد استفاده در خانوادهدرمانی سیستمی
در درمانهای مبتنی بر نظریههای سیستمی خانواده، شیوه کار میتواند با توجه به شرایط خانواده و نوع مشکل متفاوت باشد. در برخی جلسات، چند عضو خانواده بهصورت مشترک حضور دارند و در برخی موقعیتها، بررسی روابط خانوادگی در جریان رواندرمانی فردی نیز مورد توجه قرار میگیرد.
از روشهایی که در متن رویکردهای سیستمی مطرح میشوند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- گفتوگوی خانوادگی: اعضا درباره تجربهها، احساسات، نگرانیها و اختلافات خود صحبت میکنند تا شناخت روشنتری از دیدگاههای یکدیگر به دست آورند.
- تمرینهای گروهی: فعالیتهایی برای بررسی نحوه تعامل اعضا و تمرین شیوههای ارتباطی مناسبتر انجام میشود.
- بازیدرمانی: در موقعیتهای متناسب، از فعالیتهای مبتنی بر بازی برای کمک به بیان احساسات و بررسی تعاملات استفاده میشود.
- تحلیل الگوهای رفتاری: درمانگر واکنشهای تکرارشونده و شیوه ارتباط اعضا را بررسی میکند تا عوامل مرتبط با مشکلات شناسایی شوند.
- آموزش حل مسئله: اعضای خانواده شیوههای گفتوگو و همکاری برای مواجهه با اختلافات را تمرین میکنند.
هدف مشترک این روشها، کمک به شناخت بهتر روابط خانوادگی و فراهمکردن زمینهای برای تغییر الگوهای ارتباطی نامناسب است. انتخاب روش مناسب به شرایط خانواده، میزان مشارکت اعضا و موضوع مورد بررسی بستگی دارد.
چالشها و محدودیتهای نظریه سیستمی خانواده
اگرچه دیدگاه سیستمی امکان بررسی جامعتر روابط خانوادگی را فراهم میکند، استفاده از آن با محدودیتهایی نیز همراه است. شناخت این چالشها به ایجاد انتظارات واقعبینانه از فرایند مشاوره و درمان کمک میکند.
پیچیدگی روابط و ساختارهای خانوادگی
خانوادهها سیستمهایی پیچیده هستند که در آنها رفتارها، احساسات و روابط مختلف بر یکدیگر تأثیر میگذارند. بررسی همزمان این عوامل ممکن است دشوار باشد و به مهارت و تجربه درمانگر نیاز داشته باشد.
همچنین، شناخت دقیق یک الگوی ارتباطی همواره ساده نیست؛ زیرا واکنش اعضا ممکن است در شرایط مختلف تغییر کند.
مقاومت در برابر تغییر
یکی از چالشهای مهم در رویکردهای سیستمی، مقاومت برخی اعضای خانواده در برابر تغییر الگوهای رفتاری و عاطفی است. گاهی افراد به شیوههای ارتباطی آشنا عادت کردهاند و تغییر آنها را دشوار یا نگرانکننده میدانند.
این مقاومت میتواند بر میزان مشارکت اعضا و پیشرفت فرایند درمان تأثیر بگذارد. بنابراین، توجه به نگرانیها و آمادگی افراد برای تغییر اهمیت دارد.
نیاز به زمان و مشارکت فعال
بررسی روابط خانوادگی و تلاش برای تغییر الگوهای ارتباطی ممکن است به جلسات متعدد نیاز داشته باشد. این موضوع برای خانوادههایی که با محدودیت زمانی یا دشواری هماهنگی میان اعضا روبهرو هستند، چالشبرانگیز است.
همچنین، همکاری و مشارکت اعضای خانواده میتواند در پیشرفت فرایند درمان نقش مهمی داشته باشد. هنگامی که برخی اعضا تمایلی به مشارکت ندارند، بررسی همه ابعاد روابط خانوادگی دشوارتر میشود.
توجه ناکافی به تفاوتهای فرهنگی و اجتماعی
با آنکه نظریه سیستمی بر اهمیت زمینه فرهنگی و اجتماعی تأکید دارد، در کاربرد عملی برخی رویکردها ممکن است ویژگیها و نیازهای خاص خانوادهها بهاندازه کافی مورد توجه قرار نگیرند.
خانوادهها از نظر شرایط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و شیوه ارتباطی تفاوت دارند. نادیدهگرفتن این تفاوتها میتواند باعث شود تحلیل مسائل خانوادگی با شرایط واقعی اعضا هماهنگ نباشد.
احتمال کمتوجهی به مشکلات فردی
تمرکز بر روابط خانوادگی یکی از نقاط قوت دیدگاه سیستمی است، اما اگر این تمرکز بیشازحد باشد، ممکن است برخی نیازها یا مشکلات فردی بهخوبی بررسی نشوند.
بنابراین، در کاربرد این رویکرد باید علاوه بر توجه به تعاملات خانوادگی، ویژگیها، احساسات و شرایط خاص هر فرد نیز در نظر گرفته شود. نگاه سیستمی زمانی مفیدتر است که شناخت روابط خانوادگی به بررسی فردی کمک کند، نه اینکه جایگزین کامل آن شود.
مزایا و فرصتهای رویکردهای سیستمی خانواده
با وجود محدودیتها، نظریههای سیستمی خانواده فرصتهای ارزشمندی برای شناخت و بهبود روابط ایجاد میکنند. یکی از مهمترین مزایای این رویکردها، فراهمکردن امکان بررسی مشکلات از زاویهای گستردهتر است.
در نگاه سیستمی، اعضای خانواده میتوانند متوجه شوند که رفتارها و واکنشهای متقابل چگونه بر فضای ارتباطی آنها تأثیر میگذارند. این شناخت ممکن است زمینه تغییر برخی الگوهای نامناسب را فراهم کند.
از مهمترین فرصتهای این رویکرد میتوان به شناخت بهتر روابط عاطفی، شناسایی الگوهای رفتاری تکرارشونده، تقویت مهارتهای ارتباطی، بهبود همکاری میان اعضا و بررسی سازندهتر اختلافات اشاره کرد.
مزیت دیگر این رویکرد، توجه به پویایی خانواده است. ازآنجاکه روابط خانوادگی در طول زمان تغییر میکنند، بررسی شیوه سازگاری اعضا با شرایط جدید میتواند به شناخت بهتر مسائل و نیازهای خانواده کمک کند.
تفاوت نگاه سیستمی با تمرکز صرف بر مشکلات فردی
یکی از پرسشهای مهم درباره نظریه سیستمی خانواده این است که چه تفاوتی با بررسی مشکلات فردی دارد. تفاوت اصلی در زاویه نگاه به مسئله است.
در بررسی فردمحور، توجه اصلی ممکن است بر احساسات، افکار، رفتارها و مشکلات یک شخص قرار گیرد. در مقابل، رویکرد سیستمی علاوه بر این موارد، به روابط فرد با سایر اعضای خانواده و الگوهای تعاملی میان آنها نیز توجه میکند.
برای مثال، اگر یکی از اعضای خانواده با اضطراب روبهرو باشد، نگاه سیستمی میتواند شرایط ارتباطی و عاطفی خانواده را نیز در بررسی مسئله وارد کند. در این حالت، هدف آن نیست که خانواده بهعنوان علت قطعی مشکل معرفی شود، بلکه روابط خانوادگی بهعنوان بخشی از زمینه زندگی فرد بررسی میشوند.
این دو زاویه نگاه لزوماً در تقابل با یکدیگر نیستند. شناخت ویژگیهای فردی و بررسی روابط خانوادگی میتوانند در کنار هم به درک جامعتری از وضعیت فرد و خانواده کمک کنند.
جمعبندی نظریه سیستمی خانواده و اهمیت آن
نظریه سیستمی خانواده و رویکردهای مرتبط با آن، خانواده را سیستمی پویا و بههمپیوسته در نظر میگیرند که اعضای آن از طریق روابط عاطفی و الگوهای رفتاری بر یکدیگر تأثیر میگذارند. این دیدگاه به روانشناسان و مشاوران کمک میکند تا در کنار بررسی شرایط فردی، ساختار خانواده، تعاملات متقابل و زمینههای اجتماعی و فرهنگی را نیز مورد توجه قرار دهند.
نظریههای سیستمی خانواده در مشاوره خانوادگی، تحلیل اختلافات، آموزش مهارتهای ارتباطی و بررسی مشکلات روانشناختی کاربرد دارند. بااینحال، پیچیدگی روابط، مقاومت در برابر تغییر، نیاز به مشارکت اعضا و ضرورت توجه به تفاوتهای فردی و فرهنگی از محدودیتهای مهم آنها هستند.
در مجموع، ارزش اصلی رویکرد سیستمی در فراهمکردن درکی جامعتر از روابط خانوادگی است. شناخت الگوهای ارتباطی و عاطفی میتواند به اعضای خانواده کمک کند تا مسائل خود را روشنتر بررسی کنند و برای ایجاد تغییرات مثبت در روابطشان گام بردارند.
پرسشهای متداول
نظریه سیستمی خانواده چیست؟
نظریه سیستمی خانواده رویکردی در روانشناسی است که خانواده را یک سیستم بههمپیوسته میداند. در این دیدگاه، رفتار و احساسات هر عضو میتواند بر سایر اعضا تأثیر بگذارد و شناخت مشکلات فردی با بررسی روابط و تعاملات خانوادگی همراه میشود.
مهمترین نظریه های سیستمی خانواده کداماند؟
از رویکردهای مطرح در این حوزه میتوان به رویکرد خانواده چندنسلی، مدل سیستمی موری بوئن و دیدگاههای مرتبط با سیستمهای اجتماعی اشاره کرد. این رویکردها با تأکید بر جنبههای مختلف روابط خانوادگی، به بررسی ساختار، تعاملات و شرایط اجتماعی خانواده میپردازند.
نظریه سیستمی خانواده چه کاربردی در مشاوره دارد؟
این نظریه در مشاوره خانوادگی، شناسایی الگوهای ناسالم ارتباطی، بررسی اختلافات، آموزش مهارتهای گفتوگو و تحلیل تأثیر روابط خانوادگی بر مشکلات روانشناختی کاربرد دارد. هدف آن کمک به شناخت بهتر تعاملات و یافتن راهکارهای مناسب برای بهبود روابط است.
آیا در خانوادهدرمانی سیستمی همه اعضای خانواده باید شرکت کنند؟
در برخی شیوههای خانوادهدرمانی سیستمی، چند عضو یا تمام اعضای خانواده در جلسات مشترک حضور پیدا میکنند. بااینحال، بررسی روابط خانوادگی میتواند در رواندرمانی فردی نیز مورد توجه قرار گیرد. میزان مشارکت اعضا به شرایط خانواده و شیوه درمان بستگی دارد.
مهمترین محدودیتهای نظریه سیستمی خانواده چیست؟
پیچیدگی روابط خانوادگی، مقاومت برخی اعضا در برابر تغییر، نیاز به زمان و همکاری فعال، احتمال کمتوجهی به تفاوتهای فرهنگی و دشواری بررسی برخی مشکلات فردی از مهمترین محدودیتهای این رویکرد هستند.
تفاوت نظریه سیستمی خانواده با رویکردهای فردمحور چیست؟
در رویکردهای فردمحور، تمرکز اصلی میتواند بر افکار، احساسات و رفتارهای یک شخص باشد؛ اما نظریه سیستمی خانواده علاوه بر شرایط فرد، روابط او با سایر اعضای خانواده و تأثیر متقابل این روابط را نیز بررسی میکند. این دو نوع نگاه میتوانند مکمل یکدیگر باشند.
جهت رزرو وقت مشاوره با شماره زیر از طریق تماس یا واتساپ باما در ارتباط باشید
09367245508
همچنین می توانید از طریق فرم تماس زیر با ما در ارتباط باشید