۰ تا ۱۰۰ بررسی برای غلظت خون فصد بهتر است یا خون دادن؟
وقتی نتایج آزمایش نشان میدهد غلظت خون بالاست، طبیعی است که بپرسید برای غلظت خون فصد بهتر است یا خون دادن و کدام روش سریعتر و ایمنتر است. در یک جمعبندی کوتاه، برای غلظت خون بالا معمولاً فصد خون روش مستقیمتر و مؤثرتری برای کاهش هماتوکریت است. هر چند خون دادن هم میتواند کمککننده باشد، اما بیشتر برای کمک به دیگران و کاهش تدریجی غلظت خون از این روش استفاده میشود. انتخاب نهایی، به شدت غلظت خون، وضعیت قلب و عروق، سن، داروهای مصرفی و نتیجه آزمایشهای دورهای بستگی دارد. در ادامه، تفاوت علمی فصد و خون دادن، معیارهای انتخاب در شرایط مختلف، آزمایشهای ضروری قبل از انجام هر روش و مراقبتهای مهم بعد از آن را به زبان ساده و براساس منابع معتبر پزشکی بررسی میکنیم تا بتوانید با آگاهی و اطمینان بیشتری تصمیم بگیرید.
تفاوت فصد خون با خون دادن از نظر اثرگذاری بر غلظت خون
از نظر مکانیسم، فصد خون و اهدای خون هر دو شامل خارج کردن خون از ورید هستند. طبق گفته وبسایت lifeshare.org:
The maximum blood volume we can draw in 24 hours is 10% of your total blood volume or 500 mL (whichever is the smallest amount).
حداکثر حجم خونی که میتوانیم در ۲۴ ساعت از شما بگیریم، ۱۰٪ از کل حجم خون شما یا ۵۰۰ میلیلیتر (هر کدام که کمترین مقدار باشد) است.
بنابراین هر دو میتوانند باعث کاهش تعداد گلبولهای قرمز و پایین آمدن هماتوکریت شوند که نتیجه آن رقیقتر شدن خون است.
تفاوت در دفعات انجام
فصد خون یک اقدام پزشکی با هدف درمانی است که در آن بسته به نیاز بیمار، ممکن است به دفعات نزدیکتر و بیشتری انجام شود تا غلظت خون به حد مطلوب برسد. برای مثال، در بیماریهایی مانند پلیسیتمیورا یا هموکروماتوز پزشک ممکن است دستور فصدهای هفتگی یا دو هفته یکبار بدهد تا سطح خون به سرعت کاهش یابد، درحالیکه چنین کاری در اهدای خون معمولی امکانپذیر نیست.
تفاوت در هدف
اهدای خون بیشتر یک اقدام انساندوستانه و داوطلبانه است که در آن خون فرد برای استفاده بیماران نیازمند گرفته میشود. مراکز انتقال خون بهدلیل حفظ سلامت اهداکننده، محدودیتهایی در فواصل اهدای خون دارند (معمولاً هر ۸ هفته یک بار یک واحد خون کامل). بنابراین اگر فردی صرفاً از طریق اهدای خون بخواهد غلظت خون بالای خود را کاهش بدهد، این کاهش بهصورت تدریجی و کند خواهد بود. درحالیکه در فصد درمانی میتوان در مدت زمان کوتاهتری چندین واحد خون گرفت (تحت نظر پزشک) تا هماتوکریت سریعتر به محدوده طبیعی برسد.
همچنین باید توجه داشت اگر غلظت خون فرد بیشازحد بالا باشد (مثلاً هموگلوبین بالای ۲۰ گرم/دسیلیتر)، مراکز انتقال خون ممکن است او را برای اهدای خون قبول نکنند؛ چون خون بسیار غلیظ میتواند خطرناک باشد و نیاز به رسیدگی پزشکی دارد. در چنین مواردی فصد خون تنها گزینه مؤثر برای کاهش فوری غلظت خون است.
در مجموع میتوان به این سوال که برای غلظت خون فصد بهتر است یا خون دادن، این گونه پاسخ داد که فصد خون بهعنوان یک اقدام درمانی برای کاهش سریع و برنامهریزیشده غلظت خون کاربرد دارد و پزشک میتواند بسته به نیاز بیمار دفعات آن را تنظیم کند. در مقابل، اهدای خون بهعنوان اقدامی با فواصل ثابت (حداقل ۲ ماه یکبار) انجام میشود و اثر کمتری بر کاهش سریع غلظت خون دارد.
امروزه امکان انجام فصد خون بهصورت کاملاً بهداشتی حتی در منزل نیز فراهم شده است. برای نمونه، فصد خون در منزل یارادرمان خدمتی است که طی آن کادر درمانی مجرب با تجهیزات استریل به منزل بیمار مراجعه کرده و طبق دستور پزشک اقدام به خونگیری درمانی میکنند. این امر خصوصاً برای کسانی مفید است که نیاز به فصدهای مکرر دارند و هر بار مراجعه حضوری برایشان دشوار است.
با توجه به شدت هماتوکریت و وضعیت قلبی، برای غلظت خون فصد بهتر است یا خون دادن؟
شدت هماتوکریت و وضعیت سلامت فرد تعیین میکند که کدام روش ایمنتر و مؤثرتر باشد.
⮚ غلظت خون خفیف: معمولاً نیاز به فصد نیست؛ اصلاح سبک زندگی و اهدای خون دورهای کافی است.
⮚ غلظت خون متوسط تا شدید: فصد درمانی ارجحیت دارد؛ برای رساندن سریع HCT به محدوده ایمن.
⮚ بیماران قلبی: فصد تحتنظر پزشک و با حجم کنترلشده میتواند انجام شود؛ اهدای خون فقط در صورت تأیید متخصص.
⮚ افراد سالم و ورزشکار: اغلب نیازی به درمان نیست؛ اهدای خون دورهای مناسبتر است.
⮚ نوجوانان: معمولاً اهدای خون نمیتوانند انجام بدهند؛ فصد فقط در بیمارستان و در موارد ضروری.
⮚ سالمندان: فصد با فواصل بیشتر و احتیاط؛ خطر افت فشار و کمخونی بیشتر است.
⮚ مصرفکنندگان داروی رقیقکننده: فصد فقط با نظر پزشک؛ اهدای خون معمولاً ممنوع است.
قبلاز فصد یا خون دادن چه آزمایشهایی باید انجام شود؟
برای تصمیمگیری اینکه برای غلظت خون فصد بهتر است یا خون دادن، انجام چند آزمایش کلیدی مثل CBC، فریتین و ارزیابیهای قلبی ضروری است تا مشخص شود کدام روش ایمنتر و مؤثرتر خواهد بود.
|
آزمایش / ارزیابی |
هدف |
نتیجهگیری برای انتخاب روش |
|
هموگلوبین و هماتوکریت |
تشخیص غلظت خون یا کمخونی |
HCT خیلی بالا: فصد؛ HGB پایین: ممنوعیت خونگیری |
|
سطح آهن و فریتین |
بررسی ذخایر آهن بدن |
فریتین بالا: فصدهای مکرر؛ فریتین پایین: افزایش فاصله خونگیری |
|
ارزیابی قلبی / متابولیک |
بررسی ایمنی قلب، کلیه، کبد |
مشکلات قلبی کنترلنشده: احتیاط؛ اولویت با نظر پزشک |
شما میتوانید با استفاده از سرویس آزمایش خون در منزل یارادرمان بسیاری از این آزمایشها (CBC، سطح آهن و فریتین و …) را بهراحتی در منزل انجام بدهید. سپس با مراجعه به پزشک، نتایج را بررسی کرده و بهترین راهحل را انتخاب خواهید کرد. این کار علاوهبر راحتی، کمک میکند روند درمانی دقیقتر و علمیتر طی شود.
مراقبتهای ضروری برای جلوگیری از افت فشار و ضعف عمومی پساز فصد یا خون دادن
رعایت نکات زیر پساز خونگیری نقش مهمی در جلوگیری از ضعف و بهبودی سریعتر دارد:
✔ مصرف مایعات کافی: طی ۲۴ ساعت اول آب و مایعات طبیعی بیشتری بنوشید؛ از مصرف الکل و نوشابههای شیرین خودداری کنید.
✔ استراحت ۲ تا ۶ ساعت: بلافاصله بلند نشوید؛ چند ساعت اول دراز بکشید یا بنشینید و تا پایان روز فعالیت سنگین نداشته باشید.
✔ پرهیز از رانندگی و فعالیت سنگین: احتمال سرگیجه وجود دارد؛ رانندگی، کار با ماشینآلات یا ورزش شدید را به روز بعد موکول کنید.
✔ تغذیه غنی از آهن: گوشت، جگر، حبوبات و سبزیجات برگ سبز مصرف کنید؛ همراه غذا ویتامین C بخورید؛ چند ساعت پس از خونگیری چای پررنگ ننوشید.
✔ مراقبت از محل سوزن: بانداژ را ۲–۳ ساعت نگه دارید؛ در صورت خونریزی خفیف ۵ دقیقه فشار دهید و دست را بالا نگه دارید؛ کبودی خفیف طبیعی است.
✔ پرهیز از دخانیات: تا چند ساعت پس از خونگیری سیگار یا قلیان نکشید؛ مصرف کافئین را نیز محدود کنید.
سخن پایانی
پاسخ پرسش برای غلظت خون فصد بهتر است یا خون دادن با یک نسخه ثابت برای همه ممکن نیست و باید براساس شدت غلظت خون، وضعیت قلبی و نتایج آزمایشها تعیین شود. تحتنظر متخصص، میتوان از فصد برای کاهش سریع و از خون دادن برای کنترل تدریجی بهره برد و به تعادلی ایمن و پایدار رسید.
