معنی آر اف (rf) در آزمایش خون
RF یا آر اف در آزمایش خون مخفف Rheumatoid Factor، یعنی فاکتور روماتوئید است. این آزمایش وجود یا مقدار نوعی آنتیبادی را بررسی میکند و یکی از ابزارهای کمک به تشخیص آرتریت روماتوئید است. مثبت شدن RF بهتنهایی بیماری را ثابت نمیکند و منفی بودن آن نیز آرتریت روماتوئید را کاملاً رد نمیکند. عدد آزمایش باید همراه علائم، معاینه مفاصل و سایر بررسیهای لازم تفسیر شود.
فاکتور روماتوئید چیست؟
آنتیبادیها پروتئینهای ساختهشده توسط سیستم ایمنیاند. فاکتور روماتوئید از نوع خودآنتیبادی است و معمولاً علیه بخشی از آنتیبادی IgG واکنش نشان میدهد. RF نام بیماری یا عامل عفونی نیست. ممکن است در بعضی بیماریهای خودایمنی یا عفونتها دیده شود و در برخی افراد سالم نیز وجود داشته باشد.
Many people have small amounts of RF in their blood and are healthy.
ترجمه: بسیاری از افراد مقدار کمی RF در خون دارند و سالم هستند. منبع: راهنمای آزمایش فاکتور روماتوئید در مدلاینپلاس.
پس «وجود آنتیبادی» را با «تشخیص قطعی روماتیسم» یکسان ندانید. اهمیت نتیجه به این بستگی دارد که چرا آزمایش درخواست شده و چه علائمی وجود دارد.
نتیجه مثبت و منفی RF چه معنایی دارند؟
| نتیجه | مفهوم آزمایشگاهی | محدودیت تفسیر |
|---|---|---|
| مثبت یا بالاتر از حد مرجع | مقدار آنتیبادی از آستانه روش آزمایش بیشتر است | بهتنهایی آرتریت روماتوئید را اثبات نمیکند |
| منفی یا در محدوده مرجع | RF در حد مثبت شدن آزمایش نیست | در صورت وجود علائم، بررسی بیماری ممکن است همچنان لازم باشد |
| عدد نزدیک آستانه | نتیجه باید با واحد و محدوده همان آزمایشگاه خوانده شود | با یک مرز اینترنتی، تشخیص قطعی ندهید |
در راهنمای تشخیص آرتریت روماتوئید NHS آمده است:
No blood test can definitively prove or rule out a diagnosis of rheumatoid arthritis, but several tests can show indications of the condition.
ترجمه: هیچ آزمایش خونی نمیتواند تشخیص آرتریت روماتوئید را بهطور قطعی اثبات یا رد کند، اما چند آزمایش میتوانند نشانههایی از آن را نشان دهند. منبع: تشخیص آرتریت روماتوئید در NHS.
مقدار طبیعی RF چقدر است؟
واحد، روش و محدوده چاپشده روی برگه مهماند. برخی آزمایشگاهها عددی با واحد IU/mL و بعضی روشها تیتر گزارش میکنند. دانشنامه مدلاینپلاس به تفاوت محدودهها بین آزمایشگاهها اشاره میکند؛ بنابراین یک عدد ثابت را نمیتوان برای همه برگهها به کار برد.
برای نمونه، آزمایشگاه بیمارستان رویال یونایتد آستانه کمتر از ۲۰ IU/mL را ذکر کرده و توضیح داده که با تغییر دستگاه، محدوده نیز تغییر کرده است. این صرفاً نمونهای از یک آزمایشگاه است. اگر نتیجه شما مثلاً ۱۸ یا ۲۵ است، تفسیر آن بدون دیدن محدوده مرجع و وضعیت بالینی معتبر نیست.
چه علتهایی میتوانند RF را مثبت کنند؟
آرتریت روماتوئید یکی از علتهاست، اما تنها علت نیست. بیماری شوگرن، بعضی بیماریهای خودایمنی، عفونتهای مزمن و بیماریهای کبدی نیز ممکن است با RF مثبت همراه باشند. گاهی فرد، بهخصوص در سنین بالاتر، نتیجه مثبت دارد بدون اینکه آرتریت روماتوئید داشته باشد.
راهنمای بیمارستانهای ساوت تیز به افزایش RF در طیفی از بیماریهای خودایمنی و عفونی اشاره میکند. فهرست این بیماریها برای توضیح محدودیت آزمایش است، نه اینکه هر فرد با RF بالا باید احتمال همه آنها را درباره خود قطعی بداند. انتخاب بررسی بعدی با توجه به علائم انجام میشود.
چه علائمی بررسی آرتریت روماتوئید را مهمتر میکنند؟
درد و تورم مفصل، گرمی و حساسیت آن، خشکی صبحگاهی طولانی و دشواری در کارهایی مثل مشت کردن دست یا بستن دکمهها از علائم قابل توجهاند. درگیری مچ، انگشتان دست یا پا و الگوی دوطرفه ممکن است دیده شود، اما همه بیماران دقیقاً یک الگو ندارند. خستگی نیز میتواند همراه باشد.
مؤسسه ملی آرتریت و بیماریهای اسکلتیعضلانی آمریکا این نشانهها را توضیح میدهد. یک درد گذرای مفصل بهتنهایی تشخیص آرتریت روماتوئید نیست؛ معاینه برای مشخص شدن وجود التهاب مفصل اهمیت دارد.
آیا با RF منفی هم باید به روماتولوژیست مراجعه کرد؟
بله، اگر پزشک به التهاب پایدار مفصل یا سینوویت مشکوک باشد، منفی بودن RF نباید بررسی را متوقف کند. راهنمای NICE برای التهاب پایدار با علت نامشخص، ارزیابی تخصصی را توصیه میکند؛ درگیری مفاصل کوچک دستوپا یا بیش از یک مفصل، از موارد نیازمند ارجاع سریعاند. آزمایش نباید ارجاع لازم را عقب بیندازد، حتی اگر RF، آنتیCCP یا نشانگرهای التهاب طبیعی باشند.
آزمایش Anti-CCP، ESR و CRP چه کمکی میکنند؟
Anti-CCP آنتیبادی دیگری است که در بررسی آرتریت روماتوئید کاربرد دارد و معمولاً اختصاصیتر از RF است. ممکن است همراه RF یا پس از آن درخواست شود. مثبت بودن هر دو، در فرد دارای علائم مناسب، شواهد بیشتری فراهم میکند؛ منفی بودن هر دو هم جای معاینه را نمیگیرد. منبع: راهنمای آزمایش آنتیCCP مدلاینپلاس.
ESR و CRP به ارزیابی التهاب کمک میکنند. CBC برای وضعیت سلولهای خون و بررسی کمخونی مفید است. پزشک ممکن است برای ارزیابی مفصل، تصویربرداری مانند رادیوگرافی یا سونوگرافی درخواست کند. این آزمایشها نسخه یکسان برای همه افراد نیستند؛ نتیجه معاینه تعیین میکند کدام بررسی لازم است. منبع: تشخیص و مراقبت آرتریت روماتوئید در NIAMS.
آیا آزمایش RF نیاز به ناشتایی دارد؟
برای خود RF معمولاً آمادگی ویژه یا ناشتایی لازم نیست. نمونه اغلب از خون وریدی گرفته میشود. اگر همراه آن قند، چربی یا آزمایش دیگری درخواست شده، دستور مربوط به مجموعه آزمایشها را از آزمایشگاه بگیرید. داروها را صرفاً برای انجام RF خودسرانه قطع نکنید؛ فهرست داروها و مکملها را اعلام کنید.
آیا باید برای پایین آوردن RF دارو مصرف کنم؟
درمان برای بیماری تشخیصدادهشده و فعالیت آن انتخاب میشود، نه فقط برای پایین آوردن RF. در آرتریت روماتوئید، هدف کنترل التهاب، حفظ عملکرد و جلوگیری از آسیب مفصل است. داروهای تنظیمکننده سیر بیماری و برنامه توانبخشی با نظر متخصص انتخاب میشوند؛ از روی یک نتیجه مثبت، کورتون یا داروی روماتیسم شروع نکنید.
راهنمای آزمایشگاه نیوکاسل تکرار سریالی RF را برای پایش فعالیت بیماری توصیه نمیکند، چون ارتباط مفیدی با فعالیت آن ندارد. برنامه پیگیری بیشتر بر معاینه، علائم و معیارهای مناسب فعالیت بیماری استوار است. RF مثبتِ تنها، در فرد بدون علائم، نیز بهخودیخود نسخه درمان یا ارجاع فوری ایجاد نمیکند.
چه زمانی اقدام فوری لازم است؟
اگر یک مفصل ناگهان بسیار دردناک، گرم و متورم شده یا حرکت و تحمل وزن دشوار است، بهویژه همراه تب یا بدحالی، سریع ارزیابی شوید. عفونت مفصل یکی از احتمالهای مهم است و نباید منتظر جواب RF ماند. نبود تب هم آن را کاملاً رد نمیکند. منبع: راهنمای عفونت مفصل در NHS.
پرسشهای متداول
آیا همه افراد باید آزمایش RF بدهند؟
خیر؛ بدون علائم یا دلیل بالینی، RF آزمایش غربالگری مناسبی برای همه بیماریهای روماتیسمی نیست.
آیا RF خیلی بالا شدت بیماری را دقیق نشان میدهد؟
بهتنهایی نه. برای پیشآگهی و فعالیت بیماری، عدد باید در کنار وضعیت بالینی و سایر یافتهها بررسی شود.
برای تفسیر جواب چه اطلاعاتی لازم است؟
عدد، واحد و محدوده مرجع RF، نتایج مرتبط، زمان شروع علائم، مفاصل درگیر، مدت خشکی صبحگاهی و داروهای مصرفی را همراه داشته باشید.