معنی آر بی سی (rbc) در آزمایش خون و دوران بارداری
آر بی سی (RBC) در آزمایش خون به گلبولهای قرمز خون اشاره دارد و عدد مقابل آن، تعداد این سلولها در حجم مشخصی از خون است. RBC کوتاهشده Red Blood Cells است؛ «آر بی سی»، «آربی سی» و «rbc» در برگه آزمایش خون یک مفهوم دارند. این عدد معمولاً بخشی از CBC یا شمارش کامل خون است و برای تفسیر آن باید هموگلوبین، هماتوکریت، بقیه شاخصها و شرایط فرد نیز بررسی شوند.
گلبول قرمز چه کاری انجام میدهد؟
گلبولهای قرمز حاوی هموگلوبین هستند؛ پروتئینی که به حمل اکسیژن از ریهها به بافتهای بدن کمک میکند. گلبول قرمز بالغ معمولاً هسته ندارد و شکل آن دیسک دوطرففرورفته است. این ویژگیها به انعطافپذیری و عبور آن از رگهای باریک کمک میکنند.
این سلولها در مغز استخوان ساخته میشوند و بهطور متوسط حدود ۱۲۰ روز عمر میکنند. هورمون اریتروپویتین که عمدتاً در کلیه تولید میشود، در تنظیم ساخت آنها نقش دارد. بنابراین مشکلات کلیه، مغز استخوان یا مواد لازم برای خونسازی میتوانند بر وضعیت گلبول قرمز اثر بگذارند. منبع: انجمن هماتولوژی آمریکا، آشنایی با اجزای خون.
تفاوت RBC با هموگلوبین و هماتوکریت
| علامت | چه چیزی را نشان میدهد؟ | چرا کنار RBC خوانده میشود؟ |
|---|---|---|
| RBC | تعداد گلبولهای قرمز در حجم مشخص خون | بهتنهایی نوع مشکل را تعیین نمیکند |
| Hb یا Hgb | مقدار هموگلوبین خون | در بررسی کمخونی اهمیت دارد |
| HCT | درصد حجم خون که گلبولهای قرمز اشغال میکنند | اطلاعاتی درباره سهم حجمی سلولها میدهد |
| MCV | اندازه متوسط گلبول قرمز | به تفکیک الگوهای کمخونی کمک میکند |
دو نفر ممکن است شمارش RBC مشابهی داشته باشند ولی مقدار هموگلوبین یا اندازه سلولهایشان یکسان نباشد. بنابراین «RBC طبیعی است، پس هیچ کمخونی ندارم» نتیجهگیری کافی نیست. Hb نیز با HbA1c تفاوت دارد؛ دومی برای ارزیابی میانگین قند خون به کار میرود. منابع: MedlinePlus، آزمایش هموگلوبین و آزمایش هماتوکریت.
عدد نرمال آر بی سی چقدر است؟
محدوده مرجع چاپشده در همان برگه، همراه با سن و شرایط فرد، مبنای مقایسه است. بهعنوان نمونه آموزشی، MedlinePlus برای بزرگسالان محدوده رایج مردان را ۴٫۲ تا ۵٫۷ و زنان را ۳٫۸ تا ۵٫۱ میلیون سلول در میکرولیتر بیان میکند. این اعداد معیار ثابت همه آزمایشگاهها، کودکان یا افراد باردار نیستند. منبع: MedlinePlus، شمارش RBC و محدودههای مرجع.
The normal ranges are a guide and can vary between different hospital laboratories.
ترجمه: محدودههای طبیعی راهنما هستند و ممکن است میان آزمایشگاههای بیمارستانی مختلف تفاوت داشته باشند. منبع: NHS، شمارش گلبول قرمز.
واحد نتیجه را نیز نگاه کنید. گزارش بر حسب میلیون سلول در میکرولیتر و گزارش با واحد ×1012/L از نظر مقدار عددی معادلاند؛ مثلاً ۴٫۸ میلیون در میکرولیتر برابر ۴٫۸ ×1012/L است. علامت H یا L معمولاً فقط خروج از محدوده آزمایشگاه را مشخص میکند و نام بیماری نیست.
پایین بودن RBC چه علتهایی دارد؟
کاهش گلبول قرمز میتواند با خونریزی، کمبود آهن یا برخی ویتامینها، بیماری مزمن، کاهش تولید سلول یا از بین رفتن زودرس آنها ارتباط داشته باشد. کمخونی فقط یک علت تغذیهای ندارد. سابقه قاعدگی شدید، خونریزی گوارشی، بیماری زمینهای، مصرف دارو و سابقه خانوادگی برای بررسی مهم است.
کمبود آهن، B12 یا فولات از علتهای قابل بررسیاند، اما هر فردی که RBC پایین دارد نیازمند مصرف خودسرانه هر سه مکمل نیست. پزشک با توجه به الگوی آزمایش و شرح حال، بررسی مناسب را انتخاب میکند. منبع: مؤسسه ملی قلب، ریه و خون آمریکا، علتهای کمخونی.
در بیماری مزمن کلیه، کاهش تولید اریتروپویتین میتواند ساخت گلبول قرمز را کم کند؛ عوامل دیگری مانند کمبود مواد مغذی یا خونریزی نیز ممکن است همزمان نقش داشته باشند. بنابراین درمان فرد مبتلا به بیماری کلیه الزاماً با درمان کمبود آهن ساده یکسان نیست. منبع: NIDDK، کمخونی در بیماری مزمن کلیه.
بالا بودن RBC یعنی غلظت خون دارم؟
بالا بودن عدد باید همراه Hb و HCT بررسی شود. گاهی کاهش مایع خون، مانند کمآبی، غلظت سلولها را بیشتر نشان میدهد؛ گاهی بدن واقعاً سلول بیشتری تولید میکند. بیماریهای همراه کاهش اکسیژن و برخی اختلالات مغز استخوان از علتهای قابل بررسی هستند. همه نتایج بالا به معنی پلیسیتمی ورا نیستند.
نوع درمان به علت بستگی دارد. از روی یک عدد، مصرف آسپرین، خونگیری یا اهدای خون به قصد درمان را شروع نکنید. پزشک ممکن است تکرار آزمایش یا بررسی تخصصی را لازم بداند. منبع: NHS، اریتروسیتوز.
آیا آزمایش آر بی سی نیاز به ناشتایی دارد؟
You don’t need any special preparations for a red blood cell (RBC) count.
ترجمه: برای شمارش گلبول قرمز به آمادگی ویژهای نیاز ندارید. منبع: MedlinePlus، آزمایش شمارش RBC.
پس برای RBC بهتنهایی ناشتایی ۸ تا ۱۲ ساعته لازم نیست. اگر همزمان آزمایش دیگری مانند قند ناشتا درخواست شده، دستور آمادگی مربوط به همان آزمایش را از مرکز بگیرید. داروها را خودسرانه قطع نکنید و نام دارو و مکملها را هنگام ارزیابی نتیجه اعلام کنید.
پس از دیدن نتیجه غیرطبیعی چه کنم؟
- نتیجه، واحد و محدوده مرجع را از روی همان برگه بررسی کنید.
- Hb، HCT و MCV و آزمایشهای قبلی را همراه داشته باشید.
- علائم، سابقه خونریزی، بیماری کلیه و داروهای مصرفی را به پزشک بگویید.
- در صورت توصیه پزشک، آزمایش تکمیلی مانند رتیکولوسیت، آهن یا ویتامینها را انجام دهید؛ همه این آزمایشها برای همه لازم نیستند.
رتیکولوسیتها گلبولهای قرمز نابالغاند و شمارش آنها میتواند به ارزیابی پاسخ مغز استخوان کمک کند. پزشک نتیجه RBC را کنار علائم و دیگر آزمایشها تفسیر میکند، نه بهصورت جداگانه.
چه زمانی مراجعه سریع لازم است؟
خستگی یا رنگپریدگی مداوم، تپش قلب و کاهش تحمل فعالیت را برای بررسی مطرح کنید. درد قفسه سینه که برطرف نمیشود یا مشکل تنفسی نیازمند ارزیابی فوری است؛ منتظر تکرار آزمایش نمانید. منبع: NIDDK، علائم و زمان مراجعه.
اگر نتیجه بالا با تورم و درد یک پا، تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه همراه شده، فوراً کمک پزشکی بگیرید؛ احتمال لخته باید بررسی شود. این هشدار به معنی وجود لخته در هر آزمایش RBC بالا نیست.
پرسشهای متداول
آر بی سی با RBC فرق دارد؟
خیر؛ شکل فارسی و انگلیسی همان اصطلاحاند. برای تفسیر باید به نوع نمونه و نام آزمایش توجه کرد.
آیا RBC در ادرار همین تفسیر را دارد؟
خیر. در این مطلب درباره شمارش گلبول قرمز در خون صحبت میکنیم. وجود گلبول قرمز در نمونه ادرار موضوع و بررسی متفاوتی دارد.
آیا بارداری روی عدد RBC اثر دارد؟
افزایش طبیعی مایعات بدن در بارداری میتواند باعث رقیقتر شدن خون شود. نتیجه باید با شرایط بارداری و سایر شاخصها تفسیر شود؛ هر کاهش را طبیعی فرض نکنید. منبع: Lab Tests Online UK، تفسیر RBC.
برای طبیعی شدن RBC چه غذایی بخورم؟
ابتدا علت مشخص شود. تغذیه مناسب در کمبود مواد مغذی کمک میکند، اما مشکلات ناشی از بیماری الزاماً با غذا برطرف نمیشوند. مکمل یا تغییر درمان باید متناسب با تشخیص باشد.